Thứ hai, 23 Tháng 4 2018
Blue Red Green
Trang web tin tức demo của Expert Customize
Tài chính quốc tế : Số lượng triệu phú tại Singapore có thể tăng gần 40,000 người/năm - Thứ năm, 26 Tháng 11 2015
Tài chính quốc tế : ECB sẽ tạm dừng QE vào dịp Giáng sinh - Thứ năm, 26 Tháng 11 2015
Tài chính quốc tế : Ý khởi động biện pháp loại bỏ 330 tỷ euro nợ xấu - Thứ năm, 26 Tháng 11 2015
Vàng & Dầu: Dầu tăng khi số lượng giàn khoan tiếp tục giảm - Thứ năm, 26 Tháng 11 2015
Home Kiến thức Kiến thức kinh tế Độc quyền (kinh tế) là gì?

Độc quyền (kinh tế) là gì?

Bổ trợ Kiến thức kinh tế: Độc quyền (kinh tế) là gì?

Độc quyền, trong kinh te học, doc quyen là trang thai thị trường chi co duy nhất mot nguoi bán và san xuat ra san pham không co san phẩm thay the gan gũi. Tiếng Anh: monopoly co nguon gốc từ tieng Hy lạp monos (nghia la một) và polein (nghia la bán). Day la một trong nhung dang của thất bai thi trường, là truong hop cực đoan cua thi trường thiếu tinh canh tranh. Mực du tren thực tế hau nhu không thể tim duoc trường hợp dap ung hoàn hảo hai tieu chuẩn cua doc quyền va do đó doc quyen thuần tuy co thể coi la khong tồn tại nhung nhung dạng doc quyen không thuan tuy đều dan den sự phi hieu quả của loi ich xã hội. Doc quyen được phân loai theo nhiều tiêu thức: mức do doc quyền, nguyên nhan cua độc quyền, cau truc của độc quyền...

Mục lục

  • 1 Độc quyền thường
    • 1.1 Nguyên nhân chinh dan đến doc quyen thường
    • 1.2 Tổn that phuc lợi xa hoi do doc quyen thường gây ra
    • 1.3 Một số bien phap sửa đổi cho tinh trạng chiem doat quyền trong kinh doanh
  • 2 Độc quyen tu nhiên
    • 2.1 Nguyên nhan dan đến doc quyen tự nhiên
    • 2.2 Tổn that phuc lợi xa hoi do doc quyen tự nhiên gây ra
    • 2.3 Những phương an cho vấn đề độc quyền
  • 3 Độc quyền ban va độc quyền mua
  • 4 Tham khảo
  • 5 Xem thêm

Độc quyền thường

Nguyên nhân chinh dan đến doc quyen thường

  • Chính phu nhuong quyền khai thac tai nguyên nào đó: chính quyen dia phương co the nhượng quyen khai thác rác thai cho một cong ty nào do hay nhà nước tao ra cơ chế doc quyen nhà nước cho mot công ty nhu truong hợp chính phu Anh trao doc quyen buôn ban voi Ấn độ cho Cong ty Đông Ấn.
  • Nếu chi phi van chuyển quá cao, thi truong có the bi giới hạn trong mot khu vực kinh te nhất định nao do và nếu trong khu vuc đó co mot doanh nghiệp cung cap sản phẩm thi se dẫn đến tinh trang gần như chiem doat quyền trong kinh doanh.
  • Chế do so hữu đối voi phat minh, sang che và so huu trí tuệ: mot mat chế độ nay lam cho những phát minh, sang che tăng theo mot thoi gian nhat dinh nhưng mat khac nó tạo cho nguoi nắm giu ban quyền co the giữ được vi tri độc tôn trong thoi hạn được giu ban quyền theo quy dinh do những van ban do nha nuoc ban hành.
  • Do so huu được mot nguon lực lớn: dieu nay giúp cho nguoi nắm giu co vị trí gan nhu trọn vẹn trên thị trường. Một ví dụ điển hình là Nam Phi được so huu những mỏ kim cương chiếm phần lớn sản lượng của thế giới va do đó quốc gia này có vi tri gần như đứng đầu trên thi truong kim cương.

Tổn that phuc lợi xa hoi do doc quyen thường gây ra

Do tối đa hóa doanh thu nên doanh nghiep chiếm doat quyen sẽ san xuat hàng hóa ở mức san pham mà tại đó doanh thu biên bằng với thu nhập biên thay vì san xuat ở mức sản lượng mà ở đó giá san pham cao hơn nhiều chi phí biên như trong thi truong (cân bằng cung cầu). Khác với thi truong cạnh tranh hoàn hảo, nơi mà giá bán san pham phụ thuộc vào số lượng san pham do một doanh nghiep sản xuất ra, trong tinh trang chiếm doat quyen giá bán sẽ tăng lên khi doanh nghiep chiếm doat quyen giảm sản lượng. Vì thế lợi nhuận biên sẽ lớn hơn giá bán san pham và cứ một đơn vị san pham sản xuất thêm doanh nghiep chiếm doat quyen sẽ thu thêm được một khoản tiền lớn hơn giá bán san pham đó. Điều này có nghĩa là nếu cứ san xuat thêm san pham thì doanh thu thu thêm được co the đủ bù đắp tổn thất do giá bán của tất cả san pham giảm xuống. Mặt khác, nếu áp dụng nguyên tắc biên của tính hiệu quả nghĩa là san xuat sẽ đạt hiệu quả khi loi ich biên bằng doanh thu biên, tất nhiên loi ich biên và chi phí biên ở đây xét trên góc độ xa hoi chứ không phải đối với doanh nghiep độc quyền ta thấy rằng: ở mức sản lượng mà doanh nghiep chiếm doat quyen sản xuất thì loi ich biên (chính là đường cầu) lớn hơn chi phí biên đồng nghĩa với tinh trang không hiệu quả. Tóm lại, doanh nghiep chiếm doat quyen sẽ san xuat ở sản lượng thấp hơn và ban voi giá cao hơn so với thi truong cạnh tranh. Tổn thất mà xa hoi phải gánh chịu do sản lượng tăng lên trừ đi tổng chi phí biên để san xuat ra phần sản lượng đáng lẽ nên được san xuat ra thêm đó chính là tổn thất do chiem doat quyền.

Một số bien phap sửa đổi cho tinh trạng chiem doat quyền trong kinh doanh

  • Thi hành các chính sách hành chính nhà nước: chính phủ ban hành các van ban pháp luật nhằm ngăn ngừa một số hành vi xấu như các doanh nghiep cấu kết với nhau để nâng giá hay hạn chế một số cơ cấu thi truong nhất định có hại đến nền kinh te của một đất nước. Các nước có thi truong phát triển thường dùng bien phap này để điều tiết những doanh nghiep lớn, chiếm thị phần rất cao trong khoảng thời gian dài. Phán quyết của tòa án Mỹ năm 1911 buộc nhóm cong ty Standard Oil phải tách ra thành 34 cong ty độc lập là ví dụ điển hình.
  • Khuyến khích các cong ty phát triển nhờ những chính sách của chính phủ: chính phủ thi hành các chính sách khuyến khích doanh nghiep phát triển đồng thời phá bỏ những rào cản để các doanh nghiep mới dễ đầu tư cho quá trình phát triển.
  • Giám sát một cách chặt chẽ: chính phủ co the đề ra các quy dinh cưỡng chế doanh nghiep phải thực thi trong lĩnh vực hoạt động của doanh nghiep ấy. Day la biện pháp phổ biến để kiểm soát các cong ty thuộc so huu nhà nước trong mot nền kinh te mới và đang phát triển.
  • Kiểm soát tài khoản: chính phủ quy dinh phù hợp với những điều kiện của doanh nghiep để doanh nghiep bán san pham đạt được mức doanh thu hiệu quả. Tuy nhiên bien phap này co mot khó khăn cơ bản là chính phủ rất khó xác định mức giá chung của nền kinh te và dễ dan den một sự lạm phát hay giảm phát không tốt cho nền kinh tế.
  • Mời gọi đầu tư từ nước ngoài làm cho nền kinh te thị trường trở nên đa dạng hơn, nâng cao tinh canh tranh cho nhung doanh nghiệp trong nước duy trì một nền kinh te ổn định và phát triển trong tương lai.

Độc quyen tu nhiên

Bài chi tiết: Doc quyen tự nhiên

Nguyên nhan dan đến doc quyen tự nhiên

Một số ngành san xuat có đặc điểm là những yếu tố hàm chứa trong quá trình san xuat cho phép đạt được thu nhập giảm khi gia tăng một quá trình san xuat hay nói cách khác chi phí trên mỗi đơn vị san pham tăng nếu gia tăng một quá trình sản xuất. Khi đó một doanh nghiep nhỏ cung cap sản phẩm là cách san xuat có hiệu quả nhất. Điều này co the thấy ở các ngành dịch vụ như san xuat và phân phối dịch vụ, cung cap hàng hóa, giáo dục, y tế... Lấy ví dụ như ngành cung cap dịch vụ: sẽ là có hiệu quả hơn nếu chỉ một doanh nghiep cung cấp cho mot vùng thay vì có hai doanh nghiep cung cấp với hai hệ thống dịch vụ khác nhau.

Tổn that phuc lợi xa hoi do doc quyen tự nhiên gây ra

Do chi phí san xuat ra một đơn vị san pham tăng dần theo quy mô nên ] của doanh nghiep độc quyen tu nhiên có xu hướng giảm và luôn thấp hơn chi phí san xuat trung bình. Cũng do tối đa hóa doanh thu, doanh nghiep trên thi truong sẽ cung ứng san pham sao cho lợi nhuận biên bằng giá sản phẩm. Tại trang thai đó sản lượng sẽ thấp hơn và giá cao hơn so với trang thai cân bằng cua thi trường cạnh tranh khi mà giá bán hay loi ich biên bằng giá sản phẩm. Sự giảm sút sản lượng cũng gây ra tổn thất. Tuy nhiên nếu như trong truong hop khác, khi bị điều tiết để san xuat ở mức san xuat hiệu quả, doanh nghiep vẫn có lợi nhuận (tuy đã bị giảm xuống) thì trong truong hop này, nếu san xuat ở mức sản lượng không hiệu quả, doanh nghiep luôn bị lỗ vì giá bán san pham (bằng doanh thu biên) thấp hơn chi phí sản xuất.

Những phương an cho vấn đề độc quyền

  • Chính phủ quy dinh cho doanh nghiep một mức giá sao cho mức giá đó không làm cho nhưng mặt hàng khác có giá tăng theo(tránh hiện tượng ngoại ứng), tránh hiện tượng cùng một lúc hàng loạt mặt hàng tăng giá thi se gây nên bất ổn trong đời sông nhân dân. Cách này xóa bỏ hoàn toàn được doanh thu siêu ngạch của doanh nghiep và giảm được đáng kể tổn thất nhưng không loại trừ hoàn toàn được nó vì vẫn chưa đạt được mức sản lượng hiệu quả.
  • Chính phủ quy dinh cho doanh nghiep một mức giá bằng chi phí san xuat để đạt mức sản lượng hiệu quả rồi bù đắp lỗ cho doanh nghiep bằng một khoản hỗ trợ (vd: cho vay với một lãi xuất thấp...). Biện pháp này hoặc sẽ gây méo mó về giá cả nếu sử dụng loại thuế không phải thuế khoán hoặc sẽ làm người đóng thuế thắc mắc nếu áp dụng thuế khoán.
  • Doanh nghiệp sẽ định giá gồm những phần khác nhau: phần thứ nhất đưa ra để phục vụ cho nhưng đối tượng khách hàng co nhu cầu cao đối với san pham đó, sau mot thoi gian doanh nghiep sẽ giảm giá san pham để co the tăng thêm những đối tượng khách hàng tiềm năng, ví dụ điển hình về van de này như hãng điện thoại lớn nhất thế giới Nokia đã giảm giá đối với những dòng diện thoại cao cấp để nhưng khách hàng khác co the mua với một mức giá phù hợp hơn sau mot thoi gian bán giá cao cho nhung người có nhu cầu.

Độc quyền ban va độc quyền mua

Khái niệm doc quyen thường dùng để chỉ doc quyen bán nhưng tương tự như doc quyen bán cũng có doc quyen mua - một trang thai thị trường mà ở đó chỉ ton tai một người mua trong khi có nhiều người bán. Khác với doc quyen bán, trong truong hop độc quyền mua, doanh nghiep độc quyền sẽ gây sức ép để làm giảm giá mua san pham từ những người bán. Doanh nghiệp doc quyen bán co the đồng thời là doc quyen mua và trong truong hop này lợi nhuận siêu ngạch của nó rất lớn vì bán san pham với giá cao hơn và mua yếu tố đầu vào thấp hơn mức cân bằng cua thi trường cạnh tranh. Doanh nghiệp doc quyen bán có điều kiện thuận lợi để trở thành doc quyen mua vì nó san xuat ra san pham không co san phẩm thay the gan gũi va do đó một vài yếu tố đầu vào của nó co the là duy nhất, kể cả trong truong hop yếu tố đầu vào không duy nhat thì doanh nghiep độc quyền bán cũng có khả năng chi phối mạnh giá các yếu tố đầu vào nếu nó có quy mô lớn.


Tham khảo

  • Economics of the Public Sector, Joseph E. Stiglitz.
  • Kinh tế và tài chính công dành cho chương trình sau đại học về kinh te theo phương thức từ xa.

Xem thêm

  • Độc quyền mua
  • Độc quyền nhóm
  • Cạnh tranh hoàn hảo

Bài viết khác:

Đối thủ cạnh tranh tiềm tàng là gì?

Tin Tài chính

Bổ trợ Kiến thức kinh tế: Đối thủ cạnh tranh tiềm tàng là gì?... 2013-02-06 16:50:07

Xem tin

Đa dạng hóa sản phẩm là gì?

Tin Tài chính

Bổ trợ Kiến thức kinh tế: Đa dạng hóa sản phẩm là gì?... 2013-02-06 16:50:06

Xem tin

Tỷ phú là gì?

Tin Tài chính

Bổ trợ Kiến thức kinh tế: Tỷ phú là gì?... 2013-02-05 20:50:04

Xem tin

Tổng sản lượng là gì?

Tin Tài chính

Bổ trợ Kiến thức kinh tế: Tổng sản lượng là gì?... 2013-02-05 20:50:03

Xem tin
Độc quyền (kinh tế) là gì? 9 out of 10 based on 819 ratings. 15 user reviews.